Endüstri 4.0’ın Ötesi Japon Toplum 5.0 Modeli

Endüstri 4.0 endüstriyel üretimi arttırmayı planlamaktadır. Temel düşüncesi şirketler arasındaki makine ve süreçlere yönelik bilgi değişimidir. Bu değişim yenilik getirmekle beraberinde tehlikeleri de getirmektedir. Toplum 5.0’ın temel düşüncesi ise yaşanan teknolojik yeniliklerle beraber, dijitalleşmenin ve robotların etkisini; demografik, ekonomik, etik ve sosyolojik yönden değerlendirerek, insanların makine ve robotlarla ilişkisinin en verimli biçimde sağlandığı “süper akıllı toplum” modelinin sağlanmasıdır. Diğer bir deyişle teknolojik gücü doğru yönetecek akıllı toplum felsefesinin benimsenmesi ve uygulanmasıdır.Bu bağlamda, Toplum 5.0, bilgi toplumundan süper akıllı topluma geçişi ifade etmektedir.

Japon Ekonomik Organizasyonlar Federasyonu Keidanren’in hazırladığı çalışma da Toplum 5.0 felsefesi ışığında gelişmesi beklenen ekonomi ve sosyoloji reformunu geniş kitlelere anlatmayı amaçlamaktadır. Keidanren, Toplum 5.0’ın geliştirilebilmesi için yıkılması gereken 5 önemli bariyeri de şöyle sıralıyor:

• Hukuk sistemindeki engeller,
• Nesnelerin dijitalleşmesindeki bilimsel boşluklar,
• Kalifiye personel eksikliği,
• Sosyo-politik önyargılar,
• Toplumsal direnç.

Keidanren, bu bariyerlerin yıkılması ve Toplum 5.0’ın yoluna devam edebilmesi için toplumların işbirliği içinde olması gerektiğine vurgu yapıyor.

Peki Türkiye olarak bu işin neresindeyiz?

TÜBİTAK’ın 2016’da  bin firmayla yaptığı araştırma sonuçlarına göre, Türkiye Endüstri 2.0 ile Endüstri 3.0 arasında yer almaktadır. İstanbul Üniversitesi’nde 2017’de katıldığım konferansta ise  bu aralık daha net ifade edilmiş ve 2.6 olarak belirtilmişti.

Endüstri 4.0 yarışının içinde olabilmek için Türkiye’de sanayiyi dönüştürme çalışmaları, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Endüstri 4.0 Türkiye Yol Haritası planlama aşamasında bulunmaktadır. Türkiye olarak odaklanılan alan sanayinin dönüşümü konusudur. Oysa Japonya başta olmak üzere gelişmiş ülkeler, “Sadece sanayiyi dönüştürerek toplumsal kalkınmayı gerçekleştirmemiz mümkün değil” kavramını içselleştirmiştir, Türkiye’nin de zihniyet dönüşümünü bu yönde gerçekleştirmesinin uyum açısından faydalı olacağı bir gerçektir.

Toplum 5.0 felsefesinin Türkiye’de iyi anlaşılması gerekiyor. Toplum 5.0 sadece teknolojinin gücünü artırmayı değil aynı zamanda toplumun yaşam kalitesini de artırmayı amaçlayan bir felsefe olduğunu unutmadan, Türkiye olarak teknolojik ve toplumsal dönüşümün getireceği değişimler içselleştirilebilirse “Endüstri 4.0” yarışından kopmamış olacağımızı hatırlatarak ve “Toplum 5.0” felsefesinin anlaşılmış olacağı umut ediyorum.